پژوهشنامه رسانه بین الملل

پژوهشنامه رسانه بین الملل

دیپلماسی فرهنگی دیجیتال: واکاوی ظرفیت‌ها و چالش‌های شبکه‌های اجتماعی در بهبود مناسبات فرهنگی بین‌المللی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
طاهره جهان پرور 1
زهرا حضرتی صومعه 2
وحید رشیدوش 3
1 دانشجوی دکترای جامعه شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،
2 دانشیار گروه جامعه شناسی و علوم اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه.، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/imrl.2025.544360.1335
چکیده
در عصر دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی به عنوان ابزاری مؤثر، نقشی بی‌بدیل در شکل‌دهی به روابط بین‌الملل ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف بررسی نقش این شبکه‌ها در سیاست‌گذاری و توسعه روابط فرهنگی بین‌المللی ایران انجام شد. هدف اصلی، تحلیل تأثیر آن‌ها بر تعاملات فرهنگی ایران و ارائه راهکار برای بهره‌گیری بهینه در جهت تقویت دیپلماسی فرهنگی بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ متخصص حوزه‌های فرهنگی، رسانه و دیپلماسی انجام شد. داده‌ها با تحلیل مضمون و کدگذاری باز تجزیه و تحلیل گردید. جامعه آماری شامل اساتید دانشگاه، پژوهشگران و کارشناسان رسانه بود که به روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی به عنوان ابزاری قدرتمند، دسترسی سریع به اطلاعات فرهنگی، ترویج فرهنگ ایرانی و ایجاد تعامل مستقیم با جوامع بین‌المللی را فراهم می‌کنند. این شبکه‌ها پلی برای معرفی فرهنگ، هنر و ارزش‌های ایرانی به جهانیان و ارائه تصویری مثبت از ایران هستند. با این حال، چالش‌هایی مانند امنیت اطلاعات، انتشار محتوای نادرست و محدودیت دسترسی به برخی پلتفرم‌ها، استفاده بهینه را با دشواری مواجه کرده‌اند. شبکه‌های اجتماعی پتانسیل بالایی برای تقویت روابط فرهنگی بین‌المللی ایران دارند. با این وجود، برای بهره‌گیری مؤثر، نیاز به تدوین استراتژی‌های جامع شامل آموزش کارکنان، تولید محتوای جذاب و مدیریت چالش‌های امنیتی است. این پژوهش پیشنهاد می‌کند سازمان‌های فرهنگی ایران با حضور فعال‌تر در شبکه‌های اجتماعی، به تقویت دیپلماسی فرهنگی و بهبود تصویر ایران در جهان کمک کنند.
کلیدواژه‌ها
دیپلماسی عمومی دیجیتال
فرهنگ‌سازی مجازی
تعاملات بین‌فرهنگی
مدیریت محتوای فرهنگی
تبادل فرهنگی دیجیتال

عنوان مقاله English

Digital Cultural Diplomacy: Analyzing the Capacities and Challenges of Social Networks in Improving Iran's International Cultural Relations

نویسندگان English

Tahereh Jahanparvar 1
Zahra Hazrati Someeh 2
Vahid Rashidvash 3
1 PhD candidate in cultural sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Communication and Media, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran,Iran
2 Associate Professor, Department of Sociology and Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Communication and Media, Central Tehran BranchIslamic Azad University, Tehran.Iran.
3 Assistant Professor, Department of Social Sciences. Faculty of Social Sciences, Communication and Media, Central Thran branch.Islamic Azad University. Tehran. iran
چکیده English

This is a qualitative study investigating the role of social media in enhancing Iran’s international cultural relations, with a focus on the capacities and challenges of digital cultural diplomacy. Through in-depth, semi-structured interviews with 18 experts in the fields of culture, media, and diplomacy, this research highlights the key affordances of digital platforms, including rapid information dissemination, cultural promotion, and direct international engagement. However, it also underscores significant challenges, such as information security risks, misinformation, and platform restrictions. The findings suggest that social media platforms can serve as effective tools for cultural diplomacy, enabling the projection of a positive image of Iranian culture and values globally. To fully leverage these platforms, the study recommends the development of comprehensive strategies centered on content localization, capacity building, and security management. Ultimately, this research argues that a proactive and strategic engagement on social media can significantly enhance Iran’s international cultural relations and improve its global perception.

کلیدواژه‌ها English

Digital public diplomacy
Virtual culturalization
Intercultural interactions
Cultural content management
Digital cultural exchange
فهرست منابع
احمدی، س. ج.، خداوردی،‌ ح. و کشیشیان سیرکی، گ. (۱۴۰۳). شبکه‌های اجتماعی و دیپلماسی فرهنگی: مطالعه موردی ایران و هند. مطالعات شبه قاره، ۱۶(۴۷)، ۲۸-۹.
https://jsr.usb.ac.ir/article_7853.html
اژدری، ل.، فرهنگی، ع. ا.، صالحی امیری، ر. و سلطانی فر، م. (۱۳۹۶). مدل دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. فرهنگ و ارتباطات، ۱۸(۳۸)، ۱۰۲ - ۶۷.
https://doi.org/10.22083/jccs.2017.82143.2128
آبای فینی، ع. (۱۳۹۶). بررسی نقش رسانه در دیپلماسی فرهنگی از دیدگاه دیپلماتهای فرهنگی کشور (رایزنان فرهنگی).‌ پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
بابایی فرد، ا.، گنجی،. و حیدریان، ر. (۱۳۹۳). بررسی تاثیر اینترنت بر هویت چند فرهنگی. مطالعات توسعه اجتماعی و فرهنگی، 2(4)،97-124.
 https://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-80-fa.html
بخشی نژاد، س.، و اقامتی گشتی، ر. (۱۳۹۶). دیپلماسی مجازی انقلاب اسلامی ایران در روابط بین‌الملل با تاکید بر شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه زندگی خالص، ۱(۱۷)، ۱۳۱-۱۰۱.
https://civilica.com/doc/769226
برزویی، م. ر.، تمدن، ا. ر.، و جهانبازی گوجانی، ر. (۱۴۰۰). دیپلماسی سایبری عربستان سعودی در قبال ایران در بستر شبکه اجتماعی توییتر؛ مطالعه ‌موردی اغتشاشات دی‌ ماه ۱۳۹۶. فصلنامه دین و ارتباطات، ‌۲۸(۱)،‌ ۶۶-۳۳.                                 https://rc.isu.ac.ir/article_75810.html
بصیریان جهرمی، ح. و خانیکی، ه. (۱۳۹۳). سیاستگذاران ایرانی و سیاست‌گذاری رسانه‌های اجتماعی: چالشها، الگوها و ارائه یک مدل پیشنهادی. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 3(20)، ۷۰-۲۵.                                                 https://doi.org/10.22054/qjsd.2015.1421
بیات، م. )۱۳۸۵(. دیپلماسی دیجیتالی: پژوهشی در تحولات دیپلماسی معاصر. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
برجعلی زاده، م.، جعفری،‌ ع. و کردی، ن. (۱۴۰۰). دیپلماسی دیجیتال و نقش شبکه‌های اجتماعی در روابط بین‌المللی. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، ۱۵(۳)، ۴۵-۷۲.
 https://cr.iribresearch.ir/article_44948.html
 مقام معظم رهبری. (۱۳۷۹). بیانات مقام معظم رهبری در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه تهران.
https://farsi.Khamenei.ir
 مقام معظم رهبری. (۱۳۹۱). بیانات مقام معظم رهبری در دیدار کارگران و مسئولان اقتصادی.
https://farsi.Khamenei.ir
سهیلی قهرودی، م. س. (1404). بررسی جامع تاثیر رسانه‌های اجتماعی بر دیپلماسی عمومی ایران در سال 2025 (با تاکید بر تحریم ها و دیپلماسی فرهنگی سایر کشورها).
https://civilica.com/doc/2437813
قدمی، م.، و مصطفوی، ح. (۱۳۸۸). اهمیت فعالیت‌های فرهنگی در روابط بین‌الملل و ارائه مدل عملیاتی دیپلماسی فرهنگی جمهوی اسلامی ایران. مجله مدیریت فرهنگی، ۳(۵)، ۸۳-۶۱.
https://journals.srbiau.ac.ir/article_3603.html
کاستلز، ا. (۱۳۸۰). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ؛ ظهور جامعه شبکه‌ای. مترجم: احد علیقلیان و افشین خاکباز. تهران: انتشارات نو.
کاظمی­نجف آبادی، ح.، عقیلی، س. و دلاور، ع. (۱۳۹۷). نقش شبکه های اجتماعی مجازی بر شکل گیری ارتباطات بین فرهنگی در ایران. مجله رسانه و فرهنگ، ۸(۱)، ۲۱۸-۱۹۹.
https://mediastudy.ihcs.ac.ir/article_3334.html
گیدنز، آ. (۱۳۷۳). جامعه‌شناسی. مترجم: م. صبوری. تهران، نشر نی.
گیلبوا، ا. (۱۳۸۸). ارتباطات جهانی و سیاست خارجی. مترجم: حسام الدین آشنا و محمد صادق اسماعیلی. انتشارات: دانشگاه امام صادق.
 
Aversa, E., and Bechmann, A. (2025). Misleading information visualisations as a tool of info-warfare: How the same visualisations attract floating narratives of the Russia-Ukraine war parties. First Monday, 30(4). https://pure.au.dk/portal/da/publications/misleading-information-visualisations-as-a-tool-of-info-warfare-h/
Babakhani, L., Roknoddin Eftekhari, A., and Mehdi Karoubi, m.(2023). Presenting a Model for Explaining the Role of Virtual Media in Promoting Sustainable Intercultural Communication Management in the Tourism Industry (Case Study: Iran and Oman), International Journal of Tourism, Culture and Spirituality, (6)1, 249-276. https://ijtcs.usc.ac.ir/article_184990.html[In persian]
Bjola, C., and Coplen, M. (2025). The Ukrainian meme machine: Digital diplomacy and ‘quantum humour’. European Journal of International Relations, 31(2), 456-482. https://doi.org/10.1177/13540661251382854
Brown, K., and Crilley, R.(2022). The Impact of Social Media on Cultural Diplomacy: A Case Study of the Metropolitan Museum of Art. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development. (12)1,45-60.
 https://doi.org/10.2139/ssrn.4885350
Chong, A. (2025). The international politics of communication: Representing community in a globalizing world. University of Michigan Press.
Corneliu Bjola,C and Holmes, M. (2019). Digital Diplomacy: Theory and Practice. Digital Diplomacy: Theory and Practice, Routledge’
Jain, G., Sharma, A., and Kumar, V. (2026). Digital frontlines: Social media engendered polarization during geopolitical crises. Proceedings of the 59th Hawaii International Conference on System Sciences, 2345-2355. https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/items/1d6757ae-afd9-4ec4-9476.
Qaisar, S., Wang, Y., and Li, X. (2025). Unlocking China's digital public diplomacy on X: A machine learning approach to big data analysis in Iran and Saudi Arabia. Acta Psychologica, 251(104678), 1-15. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0001691825010091.
Reuss, A., and Stetter, S. (2025). Social media and peacebuilding: How digital spaces shape conflict and peace. Palgrave Macmillan.
Sajjad A. ,Wang, D. and Benqian, L.(2023). ‘The Impact of Virtual Society on Social Capital Formation: A Comparative Analysis of Facebook and WhatsApp’. Sage Journal, https://doi.org/10. 1177/ 21582440 23 1210077
Trotter, R.(2000).Cultural policy, London: The English Association.
Wilson, T. W. (2025). Media-state relations and social media: Reimagining the four theories of the press through neo-Gramscianism. Routledge.