پژوهشنامه رسانه بین الملل

پژوهشنامه رسانه بین الملل

جنگ غزه و سیاست عربستان سعودی در قبال مساله فلسطین و عادی‌سازی روابط با اسرائیل (افکار عمومی و رویکردهای رسانه‌ای)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مهدی علیخانی
گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/imrl.2025.545586.1337
چکیده
عملیات طوفان الاقصی و جنگ غزه در 7اکتبر2023 در شرایطی به‌وقوع پیوست ‌که با محوریت آمریکا نظمِ جدیدی مبتنی بر گسترش قلمرو عادی‌سازی با رژیم اسرائیل درحال اجرا بود. این جنگ موجب اثرگذاری بر رویکرد‌های بازیگران کلیدی غرب آسیا و نیز نظم آتی منطقه شده است. از آنجایی که تحلیل سیاست‌های عربستان به‌واسطه جایگاه این کشور در میان اعراب و جهان اسلام و نقش افکار عمومی و رسانه‌ها در این زمینه اهمیت دارد، هدف پژوهش حاضر آن است تا ضمن بررسی ارتباط میان مواضع ریاض در قبال منازعه فلسطینی-اسرائیلی با اجرای این عملیات، پیامدهای جنگ غزه بر مواضع سعودی در قبال مساله فلسطین و عادی‌سازی مناسبات با تل‌آویو و چرایی تحول آن‌را تحلیل کند. سوال اصلی مقاله این است که جنگ غزه چه پیامدی بر سیاست عربستان در قبال مساله فلسطین و عادی‌سازی روابط با رژیم اسرائیل داشته است؟ فرضیه نگارنده در پاسخ به سوال این است که تحولات این جنگ موجب شد تا ریاض با بازنگری در سیاست جاری خود به یک «رویکرد تلفیقی» از سیاست سنتی و سیاست جدید در قبال این منازعه تاریخی متوسل شود. براین‌اساس، تحولات جنگ غزه اگرچه مانعی بر سر تحقق عادی‌سازی روابط عربستان و رژیم اسرائیل نخواهد بود اما در رویکرد تلفیقی، سعودی در کنار تاکید بر منافع خاص خود، بار دیگر حقوق فلسطینیان را مدنظر خواهد داشت. این مقاله با استفاده از روش «توصیفی-تحلیلی» و بهره‌گیری از نظریه «واقع‌گرایی نوکلاسیک» ضمن تائید فرضیه به این یافته‌ها رسیده است که باوجود تغییر سیاست سنتی عربستان در دوره سلمان‌ها به سیاستی جدید یعنی عدول از شرط تشکیل دولت مستقل فلسطینی برای عادی‌سازی، اما پیامدهای جنگ غزه موجب اتخاذ رویکرد تلفیقی مورداشاره از سوی ریاض گردید. در واقع، واکنش‌های افکار عمومی در سطوح داخلی و منطقه‌ای متاثر از بازنمایی رسانه‌‌ها از تحولات جنگ غزه و آلام مردم فلسطین، و افزایش هزینه‌های عادی‌سازی متاثر از متغیرهای «هویت و مشروعیت»، در کنار برداشت مجدد تهدید عربستان از اسرائیل سبب شد تا برغم فشارهای آمریکا برای تحقق عادی‌سازی این رویکرد تلفیقی پیگیری گردد.
کلیدواژه‌ها
جنگ غزه
عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل
نظم منطقه خاورمیانه
افکار عمومی
سیاست خارجی عربستان سعودی

عنوان مقاله English

The Gaza War and Saudi Arabia's Policy Towards the Palestinian Issue and Normalization of Relations with Israel (With a Focus on Public Opinion and Media)

نویسنده English

Mahdi Alikhani
Department of Political Science and International Relations, ST.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The Al-Aqsa Flood Operation and the ensuing Gaza War of October 7, 2023, unfolded amidst a U.S.-led effort to establish a new regional order predicated on expanded normalization with Israel. This conflict significantly impacted the strategies of key West Asian actors and reshaped the potential future configuration of the region. Given Saudi Arabia’s pivotal role in the Arab and Islamic worlds and the influence of public opinion and media, this study examines the relationship between Riyadh’s stance on the Israeli-Palestinian conflict and the outbreak of the war, analyzing the implications of the Gaza War for Saudi Arabia’s position on the Palestinian issue, normalization with Israel, and the rationale behind its policy shifts. This article addresses the central question: What impact has the Gaza War had on Saudi Arabia’s policy toward the Palestinian issue and normalization with Israel? The hypothesis posits that the war’s developments prompted Riyadh to reconsider its current policy, adopting a hybrid approach that blends elements of its traditional stance with features of its more recent orientation. While normalization between Saudi Arabia and Israel remains likely, this hybrid approach will see the kingdom, emphasizing its national interests, reincorporate consideration of Palestinian rights. Employing a descriptive-analytical method and the theoretical framework of neoclassical realism, this article confirms this hypothesis, concluding that although Saudi Arabia’s policy under King Salman shifted away from the precondition of Palestinian statehood for normalization, the consequences of the Gaza War spurred Riyadh to adopt this hybrid course. Specifically, domestic and regional public opinion—shaped by media portrayals of the Gaza War and Palestinian suffering—coupled with a renewed perception of Israel as a threat and the increasing costs of normalization concerning identity and legitimacy, motivated Riyadh to pursue this approach despite U.S. pressure to accelerate normalization.

کلیدواژه‌ها English

Gaza War, Saudi&‌‌ndash
Israeli Normalization, Middle East Regional Order, Public Opinion, Saudi Arabian Foreign Policy
فهرست منابع
افسردیر، ه.، کریمی­فرد، ح.، محقق‌نیا، ح.، و مهدی‌پور، آ. (1403). دیپلماسی پنهان میان عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی: ریشه‌‏ها، روندها و شکست. فصلنامه مطالعات راهبردی ، 1(27)، 132-109. https://doi.org/10.22034/srq.2024.196374
اسپوتنیک. (2023). ولیعهد سعودی خواستار آتش بس در غزه شد. 11 نوامبر 2023.
https://spnfa.ir/20231111/18582595.html.
ترابی‌اقدم، م.، و بختیاری، ت. (1401). محور مقاومت اسلامی در گفتمان رسانه‌ای شبکه‎های خبری سی‌ان‌ان، یورونیوز و بی‌بی‌سی، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، 2(7)، 164-129.
https://www.magiran.com/p2624644 
خبرگزاری ایرنا. (1403). ادعای نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل: جنگ ادامه خواهد یافت. ۶ مهر ۱۴۰۳. قابل دسترسی در: https://www.irna.ir/news/85609568.
خبرگزاری ایرنا. (1401). توافقات واشنگتن و ریاض در سفر بایدن به عربستان. ۲۵ تیر ۱۴۰۱. قابل دسترسی در: https://www.irna.ir/news/84822304.
خلخالی، س.، و بیرجندی، ف. (1403). رسانه و جنگ، تحلیل محتوای اخبار صفحات مجازی تلویزیون اینترنشنال درباره جنگ 2023 فلسطین و رژیم اسرائیل، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، 1(9)، 308-281.
ریپسمن، ن.، تالیافرو، ج.، و لابل، ا.‌ا. (1403). واقع‌گرایی نئوکلاسیک: نظریه‌ای برای سیاست بین‌الملل. ترجمه علیرضا رضایی و محمدرضا صارمی. تهران: قومس.
علیخانی، م. (1401). جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی؛ سیاست خارجی، روابط دوجانبه و نظم منطقه‌ای، کرج: جهان سیاست.
علیخانی، م. (1403). اهداف و چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی و رژیم اسرائیل در پساطوفان الاقصی؛ کدام نظم؟. فصلنامه غرب آسیا، 4(2)، 33-1.
مقومی، ا. ر.، و شریعتی، ش. (1401). اثرسنجی نظام موازنه دور آمریکا در روابط راهبردی عربستان سعودی و اسرائیل. مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 4(4)، 154-129.
 https://doi.org/10.22034/FASIW.2023.360744.1201
موسویان، ح. (1402). ساختار جدید امنیت، صلح و همکاری در خلیج فارس. ترجمه منیرالسادات میرنظامی. تهران: انتشارات روزنه.
یورونیوز. (2020). فلسطین در معامله قرن؛ موافقان و مخالفان طرح ترامپ کیستند؟ 29 زانویه 2020.
https://per.euronews.com/2020/01/29/who-are-the-supporters-and-opponents-of-the-trump-peace-plan-palestine.
Aljazeera (2025), Saudi Arabia slams Netanyahu’s suggestion it should host Palestinian state, 9 Feb 2025, https://www.aljazeera.com/news/2025/2/9/saudi-arabia-slams-netanyahus-suggestion-it-should-host-palestinian-state?utm_source=chatgpt.com.
Arabnews (2025). A, Arab world joins Saudi Arabia in condemning Netanyahu’s ‘Greater Israel’ remarks, 14 August 2025, https://www.arabnews.com/node/2611741/saudi-arabia.
Arabnews (2025). B, Saudi Cabinet condemns Netanyahu’s ‘Greater Israel’ policy, reaffirms support for Palestine, 19 August 2025, https://www.arabnews.com/node/2612356/saudi-arabia.
Blanchard, C. M. (2021). Saudi Arabia: Background and U.S. Relations, Washingtion: Congressional Research Service, Updated: October 5, 2021, https://crsreports.congress.gov/product/pdf/RL/RL33533.
Cleveland, C,. and Pollock, D. (2023). New Poll Sheds Light on Saudi Views of Israel-Hamas War, Washington Institute, Dec 21, 2023  https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/new-poll-sheds-light-saudi-views-israel-hamas-war.
Cook, S. A., and Indyk, M. (2022). The Case for a New U.S.-Saudi Strategic Compac, Council on Foreign Relations, Council Special Report No. 94, June 2022, https://cdn.cfr.org/sites/default/files/report_pdf/CFR_CSR94_U.S.-SaudiStrategicCompact.pdf.
Ebrahim, N. (2023). Saudi crown prince says normalization deal with Israel gets ‘closer’ every day, CNN, September 21, 2023, https://edition.cnn.com/2023/09/21/middleeast/saudi-arabia-mbs-interview-fox-intl.
Financial Times (2025). Saudi Arabia launches ferocious state media attack on Benjamin Netanyahu, 12 Feb 2025, at: https://www.ft.com/content/be852fec-d1df-4131-9e3f-23b1a0897f5b?utm_source=chatgpt.com.
France24 (2024). Hamas-Israel war slams door on cautious US-Iran thaw, 2023.10.09, https://www.france24.com/en/live-news/20231009-hamas-israel-war-slams-door-on-cautious-us-iran-thaw.
Goldberg, J. (2018). Saudi Crown Prince: Iran's Supreme Leader 'Makes Hitler Look Good', The Atlantic, April 2, 2018, https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/04/mohammed-bin-salman-iran-israel/557036/.
Kostiner, J. (2005). Coping With Regional Challenges: A Case Study of Crown Prince Abdullah's Peace Initiativ, Paul Aarts, Gerd Nonneman, Saudi Arabia in the Balance: Political Economy, Society, Foreign Affairs, London: Hurst.
Mearsheimer, J. (2025). Israelis committing genocide in Gaza, with US ‘complicit’: Geopolitical expert, Middle East Monitor, July 31, 2025, https://www.middleeastmonitor.com/20250731-israelis-committing-genocide-in-gaza-with-us-complicit-geopolitical-expert/.
Naar , I. (2023). Saudi Crown Prince condemns Israel's 'violations' in Gaza as Riyadh hosts Arab diplomats, The National News, 10 November 2023, https://www.thenationalnews.com/mena/palestine-israel/2023/11/10/saudi-african-summit-gaza-israel/?utm_source=chatgpt.com.
Palestine Chronicle (2023). Overwhelming Saudi Majority Rejects Normalization, Supports Resistance – Poll, December 22, 2023, https://www.palestinechronicle.com/overwhelming-saudi-majority-rejects-normalization-supports-resistance-poll/?utm_source=chatgpt.com.
Reuters (2022). Biden welcomes Saudi decision to open air space to all carriers, July 15, 2022. https://www.reuters.com/world/middle-east/biden-welcomes-saudi-decision-open-air-space-all-carriers-2022-07-15/?utm_source=chatgpt.com
Reuters(2023). Hamas attack aimed to disrupt Saudi-Israel normalization, Biden says, October 21, 2023, https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-attack-aimed-disrupt-saudi-israel-normalization-biden-2023-10-20/.
Robbins, M., and Jamal, A.(2025). Foreign Affairs: Arab Public Opinion Constrains Normalization with Israel, Arab Barometer, June 23, 2025, https://www.arabbarometer.org/media-news/press-release-foreign-affairs-article-how-arab-public-opinion-constrains-normalization-with-israel/.
Rose, G. (1998). Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy, World Politics, Vol. 51, No. 1, 144-172.
Schwartz, F., and Said, S. (2020). Israel’s Netanyahu, Saudi Crown Prince Hold First Known Meeting, The Wall Street Journal, Nov. 23, 2020, https://www.wsj.com/articles/israels-netanyahu-meets-saudi-crown-prince-hebrew-media-says-11606120497.
The Arab Center for Research and Policy Studies (2024). Arab Public Opinion about the Israeli War on Gaza, 10 January 2024. https://arabindex.dohainstitute.org/EN/Pages/APOIsWarOnGaza.aspx.
The Associated Press (2025). Middle East latest: Trump suggests Palestinians leave Gaza as talks on ceasefire resume, February 5, 2025. https://apnews.com/article/israel-hamas-war-gaza-ceasefire-news-02-04-2025-763f7874199e84926f75f5a513087137.
The Guardian (2020). Saudi king tells Trump he wants a fair and permanent solution for Palestinians, 7 Sep 2020. https://www.theguardian.com/world/2020/sep/07/saudi-king-tells-trump-he-wont-normalise-israeli-ties-without-palestinian-statehood.
The Wall Street Journal (2023). Saudi Arabia Seeks U.S. Security Pledges, Nuclear Help for Peace With Israel, March 9, 2023. https://www.wsj.com/articles/saudi-arabia-seeks-u-s-security-pledges-nuclear-help-for-peace-with-israel-cd47baaf.
Walt, S.M. (2024). Why Realists Oppose the War in Gaza, Foreign Policy, https://foreignpolicy.com/2024/05/21/why-realists-oppose-the-war-in-gaza/.
Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics, NewYork: Random House.