پژوهشنامه رسانه بین الملل

پژوهشنامه رسانه بین الملل

دیپلماسی فرهنگی در انیمیشن؛ مطالعه موردی انیمیشن پسر دلفینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم ارتباطات، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم ارتباطات، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.
10.22034/imrl.2025.510758.1300
چکیده
دیپلماسی فرهنگی یک ابزار کارآمد و قابل انعطاف در سیاست خارجی و زمینه ساز ایجاد ثبات بین‌المللی است که از طریق گسترش مبادلات فرهنگی هنری، توسعه همکاری‌های علمی آموزشی و تعامل میان نخبگان جوامع، آموزش زبان و رفع موانع موجود زبانی، بسترهای مناسب درک متقابل جوامع انسانی از یکدیگر را فراهم می‌آورد. دولت‌ها چـه در قالـب معاهـدات و چـه در اشکال دیگـر فعالیت‌های رسـمی فرهنگـی، سـعی در معرفـی و ارائـه شاخص‌های فرهنگی کشور خـود می‌کنند. دیپلماسی فرهنگی با انیمیشن، نقشی کلیدی در ارتقای تصویر ایران در سطح جهانی دارد. این تحقیق به بررسی نقش دیپلماسی فرهنگی در انیمیشن‌ پسر دلفینی پرداخته و از روش نشانه‌شناسی رولان بارت برای تحلیل محتوای این آثار استفاده کرده است. در این پژوهش، هر صحنه به عنوان یک واحد تحلیل مورد بررسی قرار گرفت و مؤلفه‌های فرهنگی آن شناسایی شد. در میان این مولفه‌ها به ترتیب، ۲۴ درصد به میراث تاریخی، ۲۲ درصد به میراث فرهنگی، ۱۶ درصد به عناصر جغرافیایی و محیط‌زیستی، ۱۱ درصد به میراث باستانی، ۱۰ درصد به آداب و رسوم و سنن ایرانی، ۸ درصد به صنایع دستی، ۳ درصد به اساطیر ایرانی و در نهایت، ۲ درصد به موسیقی ایرانی در انیمیشن پسر دلفینی اشاره شده است. توصیف و تحلیل دقیق این مولفه‌ها، نشان می‌دهد که انیمیشن‌ چگونه می‌توانند ابزار مؤثری برای تقویت دیپلماسی فرهنگی ایران در سطح جهانی باشد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Potentials of Cultural Diplomacy in Animation; A Case Study of “The Dolphin Boy” Animation

نویسندگان English

aliakbar razmjoo 1
hamideh shabani 2
1 Associate Professor, Department of Communication Sciences, Faculty of Communication and Media, IRIB University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
2 M.A. Student, Department of Communication Sciences, Faculty of Communication and Media, IRIB University, Tehran, Iran.
چکیده English

Cultural diplomacy represents a versatile and impactful instrument in foreign policy, fostering cross-national understanding and contributing to international stability. By facilitating cultural and artistic exchanges, promoting scientific and educational collaboration, enabling elite interaction, and addressing linguistic barriers, it provides valuable platforms for intercultural dialogue. Governments actively leverage cultural diplomacy through bilateral agreements, multilateral initiatives, and official cultural programs to showcase their national identity. This research investigates the potential of animation as a vehicle for cultural diplomacy, specifically examining “The Dolphin Boy” animation through the lens of Roland Barthes’ semiotic analysis. Each scene was analyzed as a discrete unit, identifying key cultural components. The analysis revealed that 24% of these components referenced historical heritage, 22% cultural heritage, 16% geographical and environmental elements, 11% ancient heritage, 10% Iranian customs and traditions, 8% handicrafts, 3% Iranian mythology, and 2% Iranian music. This study demonstrates the efficacy of animation in bolstering cultural diplomacy and projecting a positive image of Iran’s national identity on the global stage.

کلیدواژه‌ها English

Diplomacy
Cultural Diplomacy
Animation
Cinematic Animation

فهرست منابع

اکبری، ع. (۱۴۰۲). استفاده از ظرفیت مشاهیر تاریخی در راستای دیپلماسی عمومی.
اکبری گلزار، م.، و زائری، ق. (1399). بازنمایی تصویر زن در فیلم شبی که ماه کامل شد. زن در فرهنگ و هنر، 12(3)، 349-367.                             https://jwica.ut.ac.ir/article_80804.html
اومبرتو، ا. (۱۳۸۹). نشانه‌شناسی. ترجمه پیروز ایزدی. تهران: ثالث.
ایراندوست، م. (۱۴۰۰). عناصر جذابیت در سینمای انیمیشن. تهران: سوره مهر.
ایزدی، ف، و شمشیری،‌ ا. (1398). دیپلماسی عمومی برای کودکان: مطالعه موردی پویانمایی های والت دیزنی. فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری، ۱۳(۲۹)، ۱۳۳-۱۵۸.
بارت، ر. (۱۳۷۰). عناصر نشانه‌شناسی. ترجمه مجید محمدی. تهران: المهدی.
بشیر، ح، و جواهری، ج. (1396). تحلیل انیمیشن‏‌های هالیوودی با رویکرد تربیتی. تحقیقات فرهنگی ایران، 10(1 (پیاپی 37))، 87-116.                                    https://civilica.com/doc/630348
بوردول، د، و تامسون، ک. (۱۳۸۹). هنر سینما. ترجمه فتاح محمدی. تهران: مرکز سینمایی فارابی.
بیات، م. (۱۳۸۵). دیپلماسی دیجیتال. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
جوادی ارجمند، م. (۱۳۹۲). تأثیر جهانی شدن فرهنگ بر جایگاه دیپلماسی عمومی در سیاست خارجی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی. ۱۳۹۲، ۱۰(۳۴)،۱۶۳-۱۸۰.
چندلر، د. (۱۳۸۷). مبانی نشانه‌شناسی. ترجمه مهدی پارسا. تهران: سوره مهر.
خانی, م. (1384). دیپلماسی فرهنگی و جایگاه آن در سیاست خارجی کشورها. دانش سیاسی, 1(2), 135-148.                                                        https://doi:10.30497/pk.2005.74
حمیدی، ج. (۱۳۸۵). قدرت نرم؛ ابزار موفقیت در جهان سیاست. همشهری آنلاین. دریافت شده از  https://www.hamshahrionline.ir/news/6748
خرازی محمدوندی آذر، ز. (1388). تاثیر دیپلماسی فرهنگی بر منافع ملی کشورها. مدیریت فرهنگی، 3(6)، 107-122.                                                       https://sid.ir/paper/199696/fa
خسروی، محمدعلی، و عباسعلی جباریثانی (۱۳۹۰). عملکرد دیپلماسی عمومی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات سیاسی، ۱۱، ۸۲-۱۱۶.
دارابی، ع. (۱۳۹۰). درآمدی بر جامعه‌شناسی ارتباطات، فرهنگ و رسانه. تهران: جهاد دانشگاهی.
دانسی، م. (۱۳۸۶). نشانه‌شناسی رسانه‌ها. ترجمه گودرز میرانی و بهزاد دوران. تهران: چاپار.
دبیری، م. (۱۳۷۴). دیپلماسی کاربردی و رویه‌های دیپلماتیک. تهران: وزارت امور خارجه.
دیباجی، س م، و رییس میرزایی، ز. (1390). پرداختن به فلسفه ‌‌رسانه. مطالعات بین رشته‌ای در رسانه و فرهنگ،‌ رسانه و فرهنگ، 1(2)، 49-65.                           https://sid.ir/paper/222424/fa
رجبی، م، و عصاری، ا. (۱۴۰۰). منابع، اهداف و ابزارهای دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات قدرت نرم، ۲۵، ۱۰۵-۱۲۴.                     https://www.magiran.com/p2336018
رحیمی، ع، عزیزآبادی فراهانی,، ف، و عزیزی، م. (1400). بررسی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جشنواره‌های بین‌المللی فیلم. دین و ارتباطات (نامه صادق). ۲۸(۲). ۵۰۳-۵۳۳.
زادقناد، س. (۱۴۰۱). گشایش گره‌های ارتباطی از رهگذر هنر صنعت انیمیشن. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. دریافت شده از https://ketab.farhang.gov.ir/fa/newsagency/15464
سجوی، ف. (۱۳۸۷). نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: علم.
شاه‌محمدی، ع، و قرائتی، ع. (۱۳۹۱). تأثیر دیپلماسی رسانه‌ای بر تبادل فرهنگی کشورها. مطالعات رسانه‌ای، ۱۹، ۹۸-۱۱۳.         https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1052084/
شفیعی، ن.، قنبری، ف.، و کیانی، آ. (۱۳۹۵). فرهنگ و نقش آن در دیپلماسی عمومی. مطالعات میان‌فرهنگی، ۱۱(۲۹)، 175-195.               https://www.magiran.com/paper/1690591
شهرام‌نیا، ا.م.، و نظیفی‌نایینی، ن. (۱۳۹۲). تأثیر جهانی‌شدن بر دیپلماسی فرهنگی. راهبرد فرهنگ، ۶(۲۴). ۱۴۱-۱۶۱.                                       https://www.jsfc.ir/article_15143.html
شهسواری‌فرد، ش. (۱۳۹۶). ادبیات و زبان در دیپلماسی فرهنگی؛ از ضرورت تا واقعیت، پژوهش ملل، ۲۵، ۲۹-۴۳.                                                https://www.magiran.com/p1796045
صالحی‌امیری، س. (۱۳۸۷). مبانی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
صفورا، م، و افشار مهاجر، ک، و حسینی‌شکیب، ف. (۱۳۹۳). بررسی ساختاری انیمیشن تلویزیونی و ارائه الگوی تحلیل متن. هنرهای زیبا هنرهای نمایشی و موسیقی، ۱۹(۱)، ۷۱-۸۲.
صفورا، م.ع، و عرب، ز. (۱۳۹۴). بررسی و تحلیل بازار تولید هنر-صنعت انیمیشن در ایران و موانع توسعه آن. هنرهای کاربردی، ۷، ۲۹-۳۷.
فرج‌نژاد، م ح. (۱۴۰۱). دین انیمیشن سبک زندگی.، تهران: جمکران.
فولادی، م. (۱۳۸۶). فرهنگ و مهندسی فرهنگی.  فرهنگ و علم، ۱(۱)، ۱۸۳-۲۱۹.
کوثری، م، و عزیزی، ف، و عزیزی، ح. (۱۳۹۳). بازنمایی زنان در تبلیغات تلویزیون پودر لباسشویی پرسیل. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، ۷(۲۸)، ۱۸۹-۲۱۲.
گیویان، ع، و سروی زرگر، م. (۱۳۸۸). بازنمایی ایران در سینمای هالیوود.  فصلنامه تحقیقات فرهنگی، ۲(۸)، ۱۴۷-۱۷۷.                           https://doi.org/10.7508/ijcr.2009.08.005
محمدی‌فومنی، ح. (۱۳۹۲). نقش رایزنان فرهنگی در دیپلماسی عمومی، دریافت شده از
محمدیان، ع، و رضایی، ع. (۱۳۹۵). تحول مفهوم دیپلماسی در روابط بین الملل، پژوهشنامه ایرانی سیاست بین الملل، ۱۲(۲)، ۱۰۵-۱۲۷.             https://doi.org/10.22067/jipr.v5i1.50797
مختاری، غ. (۱۴۰۰). نمودهای میراث فرهنگی ناملموس در اثر مهارت‌های سنتی لنج‌رانی و لنج‌سازی در خلیج فارس. نامه انسان‌شناسی، ۱۷(۳۰)، ۲۷۳-۲۸۶. https://www.magiran.com/p2324181
مصطفوی، ح، و قدمی،م. (۱۳۸۸). اهمیت فعالیت‌های فرهنگی در روابط بین الملل و ارائه مدل عملیاتی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. مجله مدیریت فرهنگی، ۳(۵)، پاییز، ۶۱-۹۱. https://sanad.iau.ir/Journal/jcm/Article/818358/FullText 
ملکی، ع. (۱۳۸۶). سند چشم‌انداز و سیاست خارجی توسعه‌گرا. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
موسوی، سعیده،. و حسنایی، م.ح. (۱۳۹۷). بنیان‌های سیاستگذاری رسانه‌ای در انیمیشن. نامه هنرهای نمایشی و موسیقی. ۹(۱۷). ۷۹-۹۸.                                 https://sid.ir/paper/261121/fa
مهدیان، ح. (۱۳۹۸). بررسی انتقادی مؤلفه‌های محتوایی جذابیت در انیمیشن‌ها از منظر فلسفه اسلامی. دو فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، ۲۰، ۱۷۷-۲۰۵.
وکیلی، ش. (۱۳۹۵). اسطوره‌شناسی ایزدان ایرانی. تهران: شورآفرین.
Ajith, A., & Sreena, K. (2023). Representation of cultural diplomacy in the Bridgerton series. ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts 4(1SE), 311–316. https://doi.org/10.29121/shodhkosh.v4.i1SE.2023.508
Bardakçı, H. (2024). The Use of Nazım Hikmet’s Works as a Tool of Cultural Diplomacy with Soviet Cartoons: Analysing in terms of Cultural Exchange. Folklor Akademi Dergisi, 7(1), 496-504. https://doi.org/10.55666/folklor.1415052
Copeland, D. (2009). Guerrilla diplomacy: Rethinking international relations. Lynne Rienner Publishers. https://doi.org/10.1515/9781685856793.
Cull, N. J. (2009). Public diplomacy: Lessons from the past. In N. J. Cull (Ed.), CPD perspectives on public diplomacy (pp. 1-61). Figueroa Press
Grincheva, N. (2019). The form and content of ‘digital spatiality’: Mapping the soft power of DreamWorks Animation in Asia. Asiascape: Digital Asia, 6(1-2), 58–83. https://www.doi.org/10.1163/22142312-12340102
He, Z. (2024). Research on the enlightenment of Japanese animation culture communication strategy to the development of Chinese animation industry from the perspective of international communication. Proceedings of the 2024 10th International Conference on Humanities and Social Science Research (ICHSSR 2024), 894–903. https://www.doi.org/10.2991/978-2-38476-277-4_98
Kinometro.ru. (2022). МАЛЬЧИК-ДЕЛЬФИН (Film profile). Film Release Bulletin. Retrieved February 15, 2026, from
Leonard, M., & Steed, C. (2002). Public diplomacy. Foreign Policy Centre..
Medin, B., & Koyuncu, S. (2017). Cinema as a soft power instrument: Hollywood cinema case. International Journal of Social Sciences and Education Research, 3(3), 836-844. https://doi.org/10.24289/ijsser.307385
Nye, J. S. (2003). The paradox of American power: Why the world's only superpower can't go it alone. Oxford University Press.
Rahayu, F. D. (2021, October). The success of anime and manga as a means of Japanese culture diplomacy. Muhammadiyah University of Yogyakarta. https://www.researchgate.net/publication/355445937
The Numbers. (2026). All Time International Animated Box Office (Rank 901-1,000). Nash Information Services. Retrieved February 16, 2026, from https://www.the-numbers.com/box-office-records/international/all-movies/cumulative/all-time-animated/901.
Wells, P. (1998). Understanding animation (1st ed.). Routledge